Pāli Dictionary

ānanda

approximate

āprefixnandrootasuffix

Part of speech

noun · masculine

Root

nand1සතුට; භුක්ති විඳින්න

Synonyms


mind

  • ප්‍රීතිය; සතුට; සන්තෝසය

  • joy; pleasure; bliss; delight

  • Dhp 146

    ko nu hāso kim'ānando, niccaṃ pajjalite sati, andhakārena onaddhā, padīpaṃ na gavesatha.

  • MN 22

    tatra ce, bhikkhave, pare tathāgataṃ sakkaronti garuṃ karonti mānenti pūjenti, tatra, bhikkhave, tathāgatassa na hoti ānando na somanassaṃ na cetaso uppilāvitattaṃ.

monastic

  • ආනන්ද; බුදුරජානන් වහන්සේගේ ඥාති සහෝදරයා, පුද්ගලික පරිචාරකයා සහ බහුශ්‍රැතභාවයෙහි අග්‍ර ශ්‍රාවකයා

  • Ānanda; the Buddha’s cousin, personal attendant, and foremost disciple in great learning and retention

  • AN 9.37

    yāyaṃ, bhante ānanda, samādhi na c'ābhinato na c'āpanato na ca sasaṅkhāraniggayhavāritagato, vimuttattā ṭhito, ṭhitattā santusito, santusitattā no paritassati. ayaṃ, bhante ānanda, samādhi kiṃphalo vutto bhagavatā'ti?

  • AN 4.159

    evañ'ca vadehi, sādhu kira, bhante, ayyo ānando yena bhikkhun'upassayo yena sā bhikkhunī ten'upasaṅkamatu anukampaṃ upādāyā'ti.

cosmology

  • ආනන්ද නම් වූ අනෙකුත් පුද්ගලයින් සහ මිථ්‍යා ජීවීන් (උදා: ප්‍රත්‍යේක බුදුවරු, රජවරු, මත්ස්‍ය රාජයා)

  • name of various other figures, including privately awakened Buddhas, kings, and a mythical fish king

  • MN 116

    durannayo saṅgho atho'pi ujjayo, aparo muni sayho anomanikkamo, ānando nando upanando dvādasa, bhāradvājo antimadehadhārī.

ānandati

approximate

āprefixnandrootastemtisuffix

via inflected form ānanda · 2nd person·imperative singular

Part of speech

verb


mind

  • ප්‍රීති වෙයි; සතුටු වෙයි; ප්‍රමෝදයට පත් වෙයි

  • rejoices; is delighted; is joyful

Encyclopedia

17 entries

Ānandā
Person
  • ඔක්කාක වංශයේ රජෙකුගේ අගමෙහෙසිය වූ හත්ථා නම් වූ රැජිනගේ දියණියන් පස් දෙනාගෙන් කෙනෙකි.

  • One of the five daughters of the chief queen of a king of the Okkāka dynasty, whose chief queen was named Hatthā.

Ānanda
Personapproximate
  • බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ඤාති සොහොයුරා සහ ආසන්නතම පෞද්ගලික උපස්ථායකයා, භක්තිය, විස්මිත ස්මරණ ශක්තිය සහ භික්ෂුණී පැවිදි කිරීම සඳහා පෙනී සිටීම නිසා කීර්තිමත් විය.

  • The Buddha’s cousin and closest personal attendant, renowned for his devotion, retentive memory, and championing of women’s ordination.

Kd 8.26.1.1 ffDN 15DN 16MN 18MN 26MN 52MN 53MN 59MN 90MN 108MN 118MN 121MN 122MN 136MN 143MN 152SN 12.68SN 12.70SN 6.15SN 8.4SN 12.25SN 21.2SN 22.81SN 22.83·Attains stream-entrySN 22.90SN 35.85SN 35.234SN 36.15SN 44.10SN 45.2SN 47.13SN 48.41SN 51.15SN 54.9SN 54.13SN 56.45AN 2.18AN 3.60AN 3.71AN 3.72AN 3.73AN 3.76AN 3.77AN 3.78AN 4.159AN 4.170AN 4.179AN 5.114AN 5.180AN 6.51·Attains stream-entryAN 9.37AN 9.41AN 10.6AN 10.7AN 10.95AN 10.96AN 11.1AN 11.16Ud 5.2Ud 5.5Ud 5.6Ud 3.3Ud 7.9Thag 17.3
Ānanda2
Personapproximate
  • හංසවතී නගරයේ ක්ෂත්‍රිය රජෙක් සහ පදුමුත්තර බුදුන්ගේ පියා, ඔහුගේ මුනුබුරා පසුව ගෝතම බුදුන්ගේ උපස්ථායකයා විය.

  • A khattiya king of Haṃsavatī and father of Padumuttara Buddha, whose grandson later became attendant to Gotama Buddha.

Ānanda3
Personapproximate
  • මංගල බුදුන් වෙත මිලියන නවසියයක් අනුගාමිකයන් සමඟ පැමිණි නමුත් සොහොයුරා, ඔවුන් සියල්ලෝම දේශනාව අසා රහත් වූහ.

  • A step-brother of Maṅgala Buddha who came to him with nine hundred million followers, all of whom attained Arahantship after hearing his teaching.

Ānanda4
Personapproximate
  • තිස්ස බුදුන්ගේ පුත්‍රයා, මව සුභද්දා විය.

  • Son of Tissa Buddha, born to his mother Subhaddā.

Ānanda5
Personapproximate
  • ඵුස්ස බුදුන්ගේ පුත්‍රයා, මව කිසාගෝතමී විය; නමුත් අටුවාවක අනුපම යනුවෙන් නම සඳහන් වේ.

  • Son of Phussa Buddha, born to his mother Kisāgotamī; a commentary instead gives his name as Anupama.

Ānanda6
Personapproximate
  • කල්ප අනූ එකකට පෙර සිටි පසේබුදුවරයෙක්; අටුවාවල මෙම නම දරන පසේබුදුවරු කිහිප දෙනෙකු ලියැවී ඇත.

  • A Pacceka Buddha who lived ninety-one world-cycles ago; the commentaries record several Pacceka Buddhas bearing this name.

MN 116
Ānanda7
Personapproximate
  • ගිජ්ඣකූට කන්දේ වාසය කළ ගිජුලිහිණි රජෙක්, කුණාලගේ දේශනාව අසා ස්ත්‍රීන්ගේ දෝෂ පිළිබඳ දේශනා කළ අතර, පසු ජීවිතයක බුදුරජාණන් වහන්සේගේ උපස්ථායකයා විය.

  • A king of vultures who dwelt on Gijjhakūṭa and, after hearing Kuṇāla’s teaching, discoursed on the faults of women; in a later life he became the Buddha’s attendant.

Ānanda8
Personapproximate
  • මාළුවන් පාලනය කිරීමට පත් කරන ලද මාළු රජෙක්, රහසේ තම යටත් වැසියන් අනුභව කිරීමට පටන් ගත් අතර, අවසානයේදී තම වලිගය පලා යන මාළුවෙක් ලෙස වරදවා වටහාගෙන එම මාළුවන් විසින්ම අනුභව කරන ලදී.

  • A king of fishes appointed to rule over them, who secretly began eating his own subjects and was eventually devoured by them after mistaking his own tail for a fleeing fish.

Ānanda9
Personapproximate
  • භෝගනගරයේ දේවාලයක් කැප කරන ලද යක්ෂයෙක්, පසුව එය පන්සලක් බවට පත් වූ අතර එහිදී බුදුරජාණන් වහන්සේ නැවතී දේශනා කළහ.

  • A yakkha to whom a shrine at Bhoganagara was dedicated, later converted into a monastery where the Buddha stayed and taught.

Ānanda10
Personapproximate
  • සාවත්ථියේ ධනවත් නමුත් කෘපණ මුදලාලියෙක්, මරණින් පසු පිටත් කරන ලද පිරිසක් අතර ප්‍රතිසන්ධි ගත් අතර, පසුව බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහු තම කලින් පුත්‍රයා වූ මුදලාලි මූලසිරිගේ සැබෑ පියා බව හෙළිදරව් කළහ.

  • A wealthy but miserly banker of Sāvatthi who, after death, was reborn among outcastes and later revealed by the Buddha to be the true father of his former son, the banker Mūlasiri.

Ānanda11
Otherapproximate
  • ඉන්දියාවේ උපත ලබා ශ්‍රී ලංකාවේ පදිංචි වූ භික්ෂුවක්, අටවන හෝ නවවන ශතවර්ෂය පමණ වනවාසී සංඝයාගේ ප්‍රධානියා ලෙස බුද්ධඝෝෂගේ අභිධර්ම අටුවා සඳහා ටීකාවක් ලිවීය.

  • An Indian-born monk who settled in Sri Lanka and, as head of the Vanavāsi fraternity around the eighth or ninth century, wrote a subcommentary on Buddhaghosa’s Abhidhamma commentaries.

Ānanda12
Personapproximate
  • Culla Dhammapāla ගේ ගුරුවරයා, එක් මූලාශ්‍රයකට අනුව Saccasaṅkhepa ග්‍රන්ථයේ කතුවරයා; ඉහත සඳහන් Mūlaṭīkā ග්‍රන්ථයේ කතුවරයා ලෙස විස්තර කළ විද්වත් භික්ෂුවම විය හැක.

  • A teacher of Culla Dhammapāla and, according to one source, the author of the Saccasaṅkhepa; possibly identical with the scholar-monk described above as author of the Mūlaṭīkā.

Ānanda13
Personapproximate
  • වනවාසී නිකායේ ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂුවක්, Rūpasiddhi ග්‍රන්ථයේ කතුවරයා Buddhappiya සහ Samantakūṭavaṇṇanā ග්‍රන්ථයේ කතුවරයා Vedeha ගේ ගුරුවරයා, ව්‍යාකරණ ග්‍රන්ථවල සිංහල පරිවර්තනද කළේය.

  • A Sri Lankan monk of the Vanavāsi sect, teacher of Buddhappiya (author of the Rūpasiddhi) and of Vedeha (author of the Samantakūṭavaṇṇanā), who also produced Sinhalese translations of grammatical works.

Ānanda14
Personapproximate
  • Abhayagiri-Kavicakravarti ලෙසද හැඳින්වේ, තම මිත්‍රයා Buddhasoma වෙනුවෙන් ලියන ලද Saddhammopāyana ග්‍රන්ථයේ කතුවරයා.

  • Also known as Abhayagiri-Kavicakravarti, author of the Saddhammopāyana, written for his friend Buddhasoma.

Ānanda15
Personapproximate
  • Chapaṭa ගේ සගයෙක් සහ බුරුමයේ Sīhala-Saṅgha ආරම්භ කිරීමට එක්වූ තැනැත්තා, තෑග්ගක් ලෙස ලැබුණු අලියෙකු සම්බන්ධ ආරවුලක් හේතුවෙන් සංඝයාගෙන් නෙරපනු ලැබූ, 1246 දී මිය ගියේය.

  • A companion of Chapaṭa and co-founder of the Sīhala-Saṅgha in Burma, expelled from the community over a dispute involving a gift elephant, who died in 1246.

Ānanda16
Textapproximate
  • හංසවතී භික්ෂුවක්, Madhusāratthadīpanī නම් අභිධර්ම ටීකාවේ කතුවරයා.

  • A monk of Haṃsavatī, author of a subcommentary on the Abhidhamma titled the Madhusāratthadīpanī.

Found an error in the dictionary?