කොණ්ඩඤ්ඤ බුදුන්ගේ අග්‍ර ශ්‍රාවිකාවන්ගෙන් කෙනෙකි

One of the chief female disciples of the Buddha Koṇḍañña.

බෝධිසත්වයන්ගේ රාජ මාලිගාවේ කාන්තාවක් ලෙස සේවය කර, මහාපජාපතී ගෝතමී සමඟ පැවිදි වී, බුදුරජාණන් වහන්සේ එළිය කිරණයක ගාථාවක් වදාළ විට රහත් වූ, කිඹුල්වත් නුවර ශාක්‍ය පවුලක උපන් රහත් භික්ෂුණියකි

An Arahant nun of a Sakyan family of Kapilavatthu who, after serving as a lady of the Bodhisatta’s court, renounced the world with Mahāpajāpatī Gotamī and attained Arahantship on hearing a verse spoken by the Buddha in a ray of glory.

පෙර සඳහන් තිස්සාවගේ කතාවට බෙහෙවින් සමාන කතාවක් ඇති රහත් භික්ෂුණියකි

An Arahant nun whose story closely parallels that of the preceding Tissā.

තම මව වන තිස්සායමාතා සමඟ භක්තිමත් කාන්තා පිරිසක් අතරින් නම් සඳහන් වූ උපාසිකාවකි

A female lay disciple listed, together with her mother Tissāyamātā, among a group of pious women devotees.

මත්තාගේ එදිරිවාදිකාවකි, ඇගේ කතාව මත්තා යටතේ දැක්වේ

A rival of Mattā, whose story is told under that name.

විනය පිළිබඳ ප්‍රවීණත්වයෙන් නම් වූ ලංකාවේ භික්ෂුණියකි

A nun of Sri Lanka noted for her expertise in the Vinaya.

දෙවන සේන රජුගේ සොහොයුරු මහින්ද සමඟ විවාහ වූ කිත්තග්ගබෝධිගේ දියණියකි, ඇගේ දියණියද සංඝා නම් වූවාය

A daughter of Kittaggabodhi who married Mahinda, brother of King Sena II, and whose own daughter was also named Saṅghā.

සිව්වන කස්සප රජුගේ දියණියක් වූ, දෙවන උදය රජුගේ බිසව

A daughter of King Kassapa IV who became queen of Udaya II.

පසුව සිව්වන කස්සප රජ බවට පත් වූ පුරුෂයාගේ දියණියක් වූ, සිව්වන කස්සප රජුගේ බිසව

A daughter of the man who became Kassapa V and wife of King Kassapa IV.

පින් කිරීමට කැමති ව තම පුතාව විකුණා ගවයෙකු මිලට ගත් මුණ්ඩගුත්තගේ බිරිඳ, එම ගවයාගේ පොහොසත් ගිතෙල නිසා අමාත්‍යවරයෙකුට ඊර්ෂ්‍යාව ඇති වූ අතර, රජු සත්‍යය දැන ගත් විට යුවළට ත්‍යාග දී අමාත්‍යවරයාට දඬුවම් කළේය

The wife of Muṇḍagutta who, wishing to give alms, sold their son to buy a cow whose rich ghee provoked a minister’s jealousy, until the king, learning the truth, rewarded the couple and punished the minister.

ගෝතම බුදුරජාණන් වහන්සේට පෙර වූ බුදුවරු විසිහතරදෙනා අතුරින් දාහත්වන තිස්ස බුදුරජාණන් වහන්සේ පිළිබඳ සඳහනකි.

A reference to the Buddha Tissa, the seventeenth of the twenty-four Buddhas preceding Gotama.

අනාගතවංශයේ සඳහන් අනාගත බුදුවරුන් අතුරින් නවවැන්නා.

The ninth of the future Buddhas listed in the Anāgatavaṃsa.

විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ප්‍රධාන ශ්‍රාවකයන් දෙදෙනාගෙන් කෙනෙක්, රාජ පුරෝහිතයාගේ පුත්‍රයා ලෙස එම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ප්‍රථම දේශනාව ශ්‍රවණය කළේය.

One of the two chief disciples of the Buddha Vipassī, son of the royal chief priest, to whom that Buddha taught his first discourse.

දීපංකර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ප්‍රධාන ශ්‍රාවකයන් දෙදෙනාගෙන් කෙනෙක්.

One of the two chief disciples of the Buddha Dīpaṅkara.

කස්සප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ප්‍රධාන ශ්‍රාවකයෙකු වූ අතර එම බුදුරජාණන් වහන්සේගේම සොහොයුරාද වේ, සැබෑ ‘දුර්ගන්ධය’ මාංස අනුභවයේ නොව සිතේ කෙලෙසුන්හි ඇති බව අසා පැවිදි විය.

A leading disciple of the Buddha Kassapa and that Buddha’s own brother, who joined the Order after being taught that true ‘foulness’ lies in mental defilements rather than in eating meat.

මහත් ඍද්ධි ඇති බ්‍රහ්මයෙකු ලෙස පුනර්භවය ලැබූ භික්ෂුවක්, උපත ලැබූ ඉක්බිතිව මහා මොග්ගල්ලාන හිමියන් පැමිණ මුක්තිය සහතික දෙවියන් හා බ්‍රහ්මයන්ගේ ඉරණම පිළිබඳ විචාළහ.

A monk reborn as a Brahmā of great psychic power, visited soon after his rebirth by Mahā-Moggallāna and questioned about the fate of devas and Brahmas assured of salvation.

සොහොයුරාගේ මරණයෙන් පසු තාවකාලිකව ගිහි ජීවිතයට හැරී ගිය මෙත්තෙය්‍ය භික්ෂුවගේ මිතුරෙකි, නමුත් මෙත්තෙය්‍ය විසින් නැවත ගෙන එනු ලැබ, බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් තිස්සමෙත්තෙය්‍ය සූත්‍රය ශ්‍රවණය කර රහත් විය.

A friend of the monk Metteyya who briefly returned to lay life after his brother’s death but, brought back by Metteyya, was taught the Tissametteyya Sutta by the Buddha and attained Arahantship.

මෙත්තෙය්‍ය නමැති කුල නාමයෙන් හඳුන්වන භික්ෂුවගේ පෞද්ගලික නාමය, තිස්ස (7) හි මිතුරා.

The personal name of the monk known by his clan name Metteyya, friend of Tissa (7).

සොහොයුරිය ලද රළු රෙදි කැබැල්ලක් සියුම් සිවුරක් ලෙස ගෙතූ පසු එය නිම වූ එදින රාත්‍රියේම මිය ගොස්, එම වස්ත්‍රයේ උකුණෙකු ලෙස උපත ලැබූ, සාවත්ථියේ ස්ථවිරයෙකි; බුදුරජාණන් වහන්සේ අනුකම්පාවෙන් සිවුරු බෙදීම දින හතකින් කල් දැමූහ.

An elder of Sāvatthi who, after his sister had a coarse gift of cloth spun into a fine robe for him, died the very night it was finished and was reborn as a louse in the robe until the Buddha had its division delayed for seven days out of compassion.

බුදුරජාණන් වහන්සේ ළඟදීම පිරිනිවන් පාන බව ඇසූ විට උද්වේගයට පත් වූ අනෙක් සගයන් මෙන් නොව, පළමුව රහත් වීමට සන්සුන්ව අධිෂ්ඨාන කළ භික්ෂුවක්; මුලින් උදාසීනත්වයක් ලෙස වරදවා වටහාගත් මෙම අධිෂ්ඨානය බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් ප්‍රශංසා කරන ලදී.

A monk who, unlike his excited fellows on hearing the Buddha would soon die, remained calmly resolved to attain Arahantship first, a determination the Buddha praised though it was initially mistaken for indifference.

සිසුන් පන්සීයකට වේද ඉගැන්වූ රජගහ නුවර බ්‍රාහ්මණ පවුලක උපන් රහතෙක්, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ තේජසින් තදින් ආකර්ෂණය වී පැවිදි වී රහත් විය.

An Arahant of a brahmin family in Rājagaha who, having taught the Vedas to five hundred pupils, was so struck by the Buddha’s majesty that he joined the Order and attained Arahantship.

බිම්බිසාර රජුගේ නොදුටු මිත්‍ර ලෙස රොරුව රජු, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ චරිතාපදානය නිරූපිත සිතුවමක් සහ පටිච්චසමුප්පාද ධර්මය කැටයම් කළ ලාංඡනයක් බිම්බිසාර විසින් එවූ පසු එයින් අතිශයින් සිත් ගැනී රාජ්‍යාසනය අත්හැර පැවිදි වී රහත් විය.

A king of Roruva and unseen ally of Bimbisāra who, deeply moved by a painted depiction of the Buddha’s life and an inscription of the Law of Dependent Origination sent by Bimbisāra, renounced his throne to become a monk and attain Arahantship.

බුදුරජාණන් වහන්සේගේ මාමණියන් වූ අමිතාගේ පුත් රහතෙකි, පැවිද්ද ලද මුල් කාලයේ ඉවසිලිමත් නොවීම, කෝපය හා අලසකම බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින්ම නින්දෙන් අවුස්සා තිස්ස සූත්‍රය දේශනා කිරීමෙන් පසු ජයගත්තේය.

An Arahant, son of the Buddha’s paternal aunt Amitā, who overcame his early pride, irritability, and laziness in the Order after the Buddha personally roused him from a nap and taught him the Tissa Sutta.

දොරටුපාලකයෙකුගේ පුත් සාමණේරයෙක්, වඩුවන් සමඟ පැවිදි වී පිරිනැමීම් ගැන නිතර පැමිණිලි කරමින් තම ධනවත් පවුල ගැන පුරසාරම් දෙඩූ අතර, බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙම ගති ලක්ෂණය කටාහක ජාතකයේ සඳහන් පෙර ජීවිතයකින්ම ආ බව පෙන්වා දුන්හ.

A novice, son of a gatekeeper, who joined the Order with some carpenters and constantly complained of offerings while boasting of his supposedly wealthy family, a trait the Buddha traced to a similar past life told in the Kaṭāhaka Jātaka.

කොසම්බීවාසී තිස්ස ලෙස හඳුන්වන භික්ෂුවක්, අභියෝගයකින් තම තරුණ සාමණේරයාගේ ඇස අන්ධ කළ පසු දැඩි පසුතැවිල්ලට පත් වූ නමුත්, දැනටමත් රහතන් වහන්සේ නමක් වූ එම දරුවා කිසිවක් සමාව දිය යුතු නැති බව පැවසීය; බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දේශනාව අසා තිස්ස තුමා ද රහත් විය.

A monk known as Kosambivāsī Tissa who accidentally blinded his young novice with a fan; deeply remorseful, he was told by the boy, already an Arahant, that there was nothing to forgive, and Tissa himself attained Arahantship on hearing the Buddha’s teaching on the matter.

අසුභකම්මික-තිස්ස ලෙස හඳුන්වන භික්ෂුවක්, කාමය මැඩපැවැත්වීමට ශරීරයේ අශුභත්වය පිළිබඳ භාවනාවට උපකාර වන යහපත් මිතුරෙකුගේ ආදර්ශයක් ලෙස අටුවාවල දක්වා ඇත.

A monk known as Asubhakammika-Tissa, cited in the commentaries as an exemplary good friend whose company aids the meditation on bodily repulsiveness in overcoming lust.

මරණින් පසුවත් සිය අලංකාර අකුරු කැටයම් නිසා සිහිපත් කරන ප්‍රවීණ අකුරු ලේඛකයෙකි.

A master calligrapher remembered even after his death for his fine writing.

පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ප්‍රධාන ගිහි ප්‍රතිපත්තිකයන් අතුරින් කෙනෙක්.

One of the chief lay patrons of the Buddha Padumuttara.

ආරද්ධවිපස්සක-තිස්ස ලෙස හඳුන්වන භික්ෂුවක්, හිරු නැගීමේදී නෙළුම් මලක් පිපෙනු බලා සිටියදී වහල් දැරියක මරණය ගැන ගායනා කිරීම අසා, අනිත්‍යතාවේ සත්‍යයෙන් ස්පර්ශ වී විදර්ශනා වඩා රහත් විය.

A monk known as Āraddhavipassaka-Tissa who developed insight and attained Arahantship after a slave-girl’s song about mortality, heard just as he watched a lotus open at sunrise, struck him with the truth of impermanence.

වැඩිමහල් සොහොයුරු අභය රාජ්‍ය පාලනයෙන් ඉවත් වූ පසු ලංකා රාජ්‍යය පාලනය කළ පණ්ඩුකාභයගේ මාමා, අවසානයේ පණ්ඩුකාභය විසින්ම ඝාතනය කරන ලදී.

An uncle of Paṇḍukābhaya who administered the Sri Lankan kingdom after his elder brother Abhaya relinquished the government, and was eventually killed by Paṇḍukābhaya.

විහාරදේවියගේ පියා වූ කල්‍යාණි රජ, තම බිසවගේ අනාචාරයක් සම්බන්ධයෙන් නිර්දෝෂී රහතන් වහන්සේ නමකට සැක කර ඝාතනය කිරීමෙන් මුහුද කෝපයට පත් වී රට ගිල්වූ අතර, එය සන්සුන් කිරීමට රජුගේම දියණියව රන් නෞකාවක නංවා මුහුදට යැවීමට සිදු විය.

A king of Kalyāṇi and father of Vihāradevī who, suspecting an innocent Arahant of an affair involving his queen, had him executed, provoking the sea to flood the land until the king’s own daughter was sent out in a golden boat to appease it.

සද්ධාතිස්ස වෙතින් පලා යාමේදී දුට්ඨගාමිණීට විශ්වාසවන්තව සිටි අමාත්‍යවරයෙක්, තමා සතු ආහාරය රජුට දුන් අතර, එය නැවත භික්ෂුවකට පිරිනමන ලදී.

A minister who remained loyal to Duṭṭhagāmaṇī during his flight from Saddhā Tissa, giving him his own food, which was in turn offered to a monk.

සොහොයුරාගෙන් පලා යාමේදී දුට්ඨගාමිණී විසින් පිරිනැමූ ආහාරය පිළිගත් පියඞ්ගුදීප ස්ථවිරයෙකි.

A thera of Piyaṅgudīpa who accepted the meal offered by Duṭṭhagāmaṇī while the king was fleeing from his brother.

වට්ටගාමිණී රජට එරෙහිව නැගී සිටි රොහණයේ බ්‍රාහ්මණ තරුණයෙක්, ඒ වෙනුවට ආක්‍රමණික දමිළයන්ට එරෙහිව සටන් කරන ලෙස පොළඹවනු ලැබ, ඔවුන් අතින් පරාජයට පත් විය.

A brahmin youth of Rohaṇa who rose against King Vaṭṭagāmaṇī, was urged instead to fight the invading Damiḷā, and was defeated by them.

වට්ටගාමිණී රජු හා අසතුටින් සිටි ඇමතිවරුන් අතර සමගිය ඇති කිරීමට උපකාර වූ, පසුව ඔවුන් විසින් තැනූ විහාරස්ථාන කිහිපයක් හිමි වූ, හම්බුගල්ලක නම් ප්‍රාඥ භික්ෂුවකි.

A learned monk of Hambugallaka who helped reconcile King Vaṭṭagāmaṇī with his discontented ministers and was later given several monasteries built by them.

වට්ටගාමිණී රජුගේ ඇමතිවරයෙක්, උත්තරතිස්සාරාම විහාරය තැනූ තැනැත්තා.

A minister of King Vaṭṭagāmaṇī who built the Uttaratissārāma monastery.

මහාචූළගේ පුත් හා ලංකා රජ, තම බිසව අනුලා විසින් විෂ දී ඝාතනය කරන ලද්දේය.

A son of Mahācūḷa and king of Sri Lanka, poisoned by his own wife, Queen Anulā.

මුලින් දර ගෙනගිය තැනැත්තෙකු වූ අනුලා බිසවගේ පෙම්වතා, ටික කලක් රජ වී, නාන තටාකයක් තැනුවා විය, එසේම එම බිසව විසින්ම විෂ දී ඝාතනය කරන ලදී.

A paramour of Queen Anulā, originally a wood-carrier, who reigned briefly, built a bathing reservoir, and was likewise poisoned by her.

දක්ඛිණාරාමයේ භික්ෂුවක්, ඔහු වෙනුවෙන් මහාසේන රජු ජේතවන විහාරය තැනුවේය.

A monk of the Dakkhiṇārāma for whom King Mahāsena built the Jetavana monastery.

මහාදාඨික-මහානාග රජුගේ බාල පුත්, කනිරජානු තිස්ස ලෙස හඳුන්වන අතර ආමණ්ඩගාමිණී-අභය රජුගේ සොහොයුරාය.

A younger son of King Mahādāṭhika-Mahānāga, known as Kanirajānu Tissa, and brother of King Āmaṇḍagāmaṇī-Abhaya.

ඛල්ලාටනාග රජුගේ බෑණවෙක්, තම සොහොයුරන් සමඟ එක්ව රජු මරා දැමීමට කුමන්ත්‍රණය කර, එය අසාර්ථක වූ විට ආත්මාහුති කර ගත්තේය.

A nephew of King Khallātanāga who, together with his brothers, conspired to kill the king and, when the plot failed, committed suicide.

සාලියගේ පෙර භවයක් වූ කර්මාන්තකරුවෙක්, වන ඌරු මාංශ දානය පිරිනැමූ අවස්ථාවේ ප්‍රසිද්ධ ස්ථවිරයන් අටදෙනෙකු පෙනී එය ආශ්චර්යවත් ලෙස පිළිගත්හ.

A blacksmith and a former incarnation of Sāliya, whose gift of boar’s meat as alms was miraculously accepted by eight named elders who appeared to receive it.

ලෝණගිරි විහාරයේ භික්ෂුවක්, සමගිය පිළිබඳ මූලධර්ම හය පුරුදු පුරන්නට පටන් ගත් පසු, ඔහුගේ කිරි බත් පාත්‍රය කුසගින්නෙන් සිටි වන්දනාකරුවන් හැත්තෑවක් ආහාරයට තෘප්තිමත් කළ අතර, පසුව රජු වළක්වා ගැනීමට උත්සාහ කළද උත්සවයකදී ප්‍රාර්ථනා කළ ශාල් දෙකක් ලබා ගත්තේය.

A monk of Lonagiri whose bowl of milk-rice miraculously fed fifty hungry pilgrim monks after he began practising the Six Principles of Cordiality, and who later obtained two coveted shawls at a festival despite the king’s attempt to prevent it.

කුටුම්බියපුත්ත-තිස්ස ලෙස වඩාත් හඳුන්වන ස්ථවිරයෙක්, විශාල ධනය අත්හැර වන වාසය තෝරාගත් අතර, ඔහුගේ නෑනගේ ඇරයුමින් ඔහුව මරාදැමීමට කුලියට ගත් දුෂ්ටයන් පැමිණි විට, ඔහු පලා නොයන බව ඔප්පු කිරීමට තමාගේම කලවා ඇටය කඩාගත් අතර, එම වේදනාව ඉවසීමෙන් එදින රාත්‍රියේම රහත් විය.

Known as Kuṭumbiyaputta-Tissa, a thera who renounced vast wealth for forest life and, when hired ruffians came to kill him at his sister-in-law’s bidding, broke his own thigh bone to prove he would not flee, attaining Arahantship overnight through his endurance of the pain.

කාලයක් නැති බව හේතුවක් කර ගෙන ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු දීම ප්‍රතික්ෂේප කළ පසු, ‘මැරෙන්නට කාලයක් තියෙනවාද’ යනුවෙන් අභියෝගයට ලක් වී ලැජ්ජාවට පත් වූ සාකේත ස්ථවිරයෙක්, පසුව වස් සමයක් තුළ සියලු මට්ටමේ භික්ෂූන්ට මහත් උනන්දුවෙන් ධර්මය දේශනා කළේය.

A thera of Sāketa who, shamed by the challenge ‘can you find time to die?’ after refusing to answer questions for lack of time, went on to teach monks of every level with great fervour during a rains retreat.

කෝටපබ්බත විහාරයේ භික්ෂුවක්.

A monk of Koṭapabbata.

කණ්හ ජාතක අටුවාවේ සඳහන් රජුගේ විශ්වාසවන්ත මිතුරෙක්, කෝපයේ දැඩි වේගයකින් තම බිරිඳ හා සියලු අනුගාමිකයන් මරා දමා අවසානයේ තමාව මරාගත්තේය.

A king’s confidant mentioned in the scholiast to the Kaṇha Jātaka, who in a fit of rage killed his wife and his entire retinue before finally killing himself.

පඤ්චග්ගලලේණ විහාරයේ සාමණේරයෙක්, ස්නානයෙන් නැගී එන කම්මල්කරුවෙකුගේ දියණියගේ ගායනයට වශී වූ පසු අහසින් යාමේ ශක්තිය නැති කරගත්තේය.

A novice of Pañcaggalalena who lost his power of flight through the air after being captivated by the singing of a blacksmith’s daughter emerging from her bath.

මහණකම කෙරෙහි වූ අකමැත්තෙන් පීඩාවට පත් වූ තිස්ස-මහාවිහාරයේ සාමණේරයෙක්, දැඩි වෑයමකින් චිත්තලපබ්බතයේ ලෙනක් තනා, එදින රාත්‍රියේම රහත් වී පසුදින මිය ගියේය; ඔහුගේ ධාතූන් උදෙසා පසුව ස්තූපයක් තැනිණි.

A novice of the Tissa-Mahāvihāra who, distressed by his distaste for monastic life, built himself a cave at Cittalapabbata with great effort, attained Arahantship there in the night, and died the following day; a stupa was later raised over his relics.

සද්ධාතිස්ස රජුගේ අනුගාමිකයෙක්, ඝාතනය කිරීමේ තර්ජනයෙන් පරීක්ෂාවට ලක් වුවත් රාජකීය මේසය සඳහා ගිරාවන් මරන්නට ප්‍රතික්ෂේප කර, තම යහපත් ගුණය රජු තෘප්තිමත් කළ අතර, ඒ වෙනුවට දඩයම්කරුවෙකුගෙන් දැනටමත් මිය ගිය පක්ෂීන් ලබාගත්තේය.

An attendant of King Saddhā Tissa who, tested by a threat of execution, refused to kill pheasants for the royal table, satisfying the king of his integrity before obtaining already-dead birds from a fowler instead.

මහාගාමයේ තිස්ස විහාරයේ සාමණේරයෙක්, කුණ්ඩලාගේ කතාව හා සම්බන්ධ වූවෙකි.

A novice of the Tissa monastery in Mahāgāma, connected with the story of Kuṇḍalā.

මරණින් පසු නාගමහාවිහාරය අසල ගසක දේවතාවෙකු ලෙස උපත ලැබූ සාමණේරයෙකි.

A novice who, after death, became a tree-deity near the Nāgamahāvihāra.

සොහොයුරාගේ බිරිඳ ඝාතකයන් එවූ විට, පලා නොයන බව ඔප්පු කිරීමට තම කලවා ඇට කඩාගත් අතර, එක් රාත්‍රියක සහනයක් ලැබූ පසු රහත් වූ භික්ෂුවකි.

A monk who, when his brother’s wife sent men to kill him, broke his own thigh bones to prove he would not run away and, after being granted one night’s reprieve, attained Arahantship.

ගෝතමට පෙර වූ බුදුවරු විසිහතරදෙනා අතුරින් දාහත්වන, ඛෙමකයේ උපන්, අසන වෘක්ෂය මුල දී බුද්ධත්වයට පත් වූ, බ්‍රහ්මදේව හා උදය ප්‍රධාන ශ්‍රාවකයන් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ.

The seventeenth of the twenty-four Buddhas preceding Gotama, born in Khemaka, who attained Buddhahood under an asana tree and whose chief disciples were Brahmadeva and Udaya.