Pāli Dictionary

udaya1

udprefixirootasuffix

Part of speech

noun · masculine

Root

i1ไป; มา

Synonyms

āya

Antonyms

vaya

general

  • การเกิดขึ้น; การขึ้น; ความเจริญ (คู่กับ “วยะ” ความเสื่อม)

  • rising, arising; growth, increase (also of phenomena in contemplation, paired with vaya ‘passing away’)

  • AN 4.41

    katamā ca, bhikkhave, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā āsavānaṃ khayāya saṃvattati? idha, bhikkhave, bhikkhu pañcasu upādānakkhandhesu udayabbay'ānupassī viharati

  • Dhp 113

    yo ca vassasataṃ jīve, apassaṃ udayabbayaṃ, ek'āhaṃ jīvitaṃ seyyo, passato udayabbayaṃ.

  • รายได้; กำไร; ดอกเบี้ย

  • income, profit, revenue; interest (on money)

  • AN 4.195

    seyyathā'pi, bhante, puriso uday'atthiko assapaṇiyaṃ poseyya. so udayañ'c'eva n'ādhigaccheyya, uttariñ'ca kilamathassa vighātassa bhāgī assa. evam'evaṃ kho ahaṃ, bhante, uday'atthiko bāle nigaṇṭhe payirupāsiṃ.

udaya2

Part of speech

noun · masculine

general

  • อุทัย (ชื่อบุคคลหลายท่านในพระไตรปิฎก เช่น พราหมณ์แห่งสาวัตถี และศิษย์ของพราหมณ์พาวรี)

  • Udaya: name of several individuals in the canon, e.g. a brahmin of Sāvatthī who fed the Buddha, and a brahmin pupil of Bāvarī who questioned the Buddha (Sn 1105ff.)

  • Snp 5.14

    pahānaṃ kāmacchandānaṃ, (udayā'ti bhagavā) domanassāna c'ūbhayaṃ, thinassa ca panūdanaṃ, kukkuccānaṃ nivāraṇaṃ.

uda

approximate

udrootasuffix

via inflected form udāya · dative singular

Part of speech

noun · neuter

Root

ud2เปียก

Synonyms

ka, udaka, vāri, oka, toya, jala, odaka, daka,

general

  • น้ำ

  • water

  • SN 46.55

    seyyathā'pi, brāhmaṇa, udapatto saṃsaṭṭho lākhāya vā haliddiyā vā nīliyā vā mañjiṭṭhāya vā.

  • SN 1.20

    evaṃ me sutaṃ, ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati tap'od'ārāme. atha kho āyasmā samiddhi rattiyā paccūsasamayaṃ paccuṭṭhāya yena tap'odā ten'upasaṅkami gattāni parisiñcituṃ.

  • น้ำคร่ำ

  • amniotic fluid; water of the womb

  • SN 46.55

    seyyathā'pi, brāhmaṇa, udapatto saṃsaṭṭho lākhāya vā haliddiyā vā nīliyā vā mañjiṭṭhāya vā.

  • SN 1.20

    evaṃ me sutaṃ, ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati tap'od'ārāme. atha kho āyasmā samiddhi rattiyā paccūsasamayaṃ paccuṭṭhāya yena tap'odā ten'upasaṅkami gattāni parisiñcituṃ.

Encyclopedia

12 entries

Udaya
Person

  • พราหมณ์แห่งเมืองสาวัตถี ผู้ไม่พอใจที่พระพุทธเจ้าเสด็จมาบิณฑบาตซ้ำแล้วซ้ำเล่า แต่ภายหลังได้ฟังพระธรรมเทศนาว่าเหตุใดสิ่งต่าง ๆ จึงต้องทำซ้ำแล้วซ้ำอีก จึงกลายเป็นสาวก

  • A brahmin of Sāvatthi who, annoyed at repeated visits from the Buddha seeking alms, became a follower after hearing the Buddha’s teaching on why things must be done again and again.

Udaya2
Person

  • ศิษย์พราหมณ์ของพราหมณ์พาวรี ผู้ทูลถามพระพุทธเจ้าเรื่องความหลุดพ้นด้วยปัญญาและการทำลายอวิชชา และได้บรรลุสัจธรรมเมื่อจบพระธรรมเทศนา

  • A brahmin disciple of Bāvarī who questioned the Buddha on emancipation through knowledge and the destruction of ignorance, and realised the truth at the end of the discourse.

Snp 5.14
Udaya3
Person

  • พระโพธิสัตว์ผู้เสวยพระชาติเป็นพระราชาแห่งเมืองพาราณสี เมื่อทรงทราบว่าอำมาตย์อัฑฒมาสกะเคยคิดปลงพระชนม์ด้วยความโลภ จึงทรงสละราชสมบัติออกผนวชเป็นฤๅษีในป่าหิมพานต์

  • The Bodhisatta born as a king of Bārāṇasī who, after learning that his minister Aḍḍhamāsaka had once contemplated killing him out of greed, renounced the throne to become an ascetic in the Himalayas.

Udaya4
Person

  • พระเจ้าอุทัยที่ 1 แห่งศรีลังกา หรือที่รู้จักกันในพระนามทัปปุละ ทรงครองราชย์ในช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 8 ในฐานะพระราชโอรสของมหินทะที่ 2 และพระสวามีของพระนางเสนา

  • King Udaya I of Sri Lanka, also called Dappula, who reigned in the late eighth century as son of Mahinda II and husband of Queen Senā.

Udaya5
Person

  • พระอนุชาของพระเจ้าเสนาที่ 1 ผู้ทรงดำรงตำแหน่งอาทิปาทะ อภิเษกกับพระญาติชื่อนาฬา ต่อมาได้รับแต่งตั้งเป็นมหาอาทิปาทะและผู้ปกครองแคว้นใต้ แล้วสิ้นพระชนม์ไม่นานหลังทรงประชวร

  • A brother of King Sena I who served as his Ādipāda, married his cousin Nālā, was later made Mahādipāda and ruler of the Southern Province, and died soon after falling ill.

Udaya6
Person

  • โอรสของกิตตัคคโพธิ ผู้ปกครองแคว้นโรหณะในรัชสมัยพระเจ้าเสนาที่ 1

  • Son of Kittaggabodhi, ruler of Rohaṇa during the reign of Sena I.

Udaya7
Person

  • พระเจ้าอุทัยที่ 2 แห่งศรีลังกา พระอนุชาและผู้สืบราชสมบัติต่อจากพระเจ้าเสนาที่ 2 ทรงครองราชย์สิบเอ็ดปีและทรงฟื้นฟูอำนาจปกครองของราชวงศ์เหนือแคว้นโรหณะ

  • King Udaya II of Sri Lanka, younger brother and successor of Sena II, who reigned eleven years and restored royal rule over the province of Rohaṇa.

Udaya8
Person

  • พระเจ้าอุทัยที่ 3 แห่งศรีลังกา พระโอรสของมหินทะ (พระอนุชาของพระเจ้าเสนาที่ 2) กับพระนางกิตติ ทรงดำรงตำแหน่งยุพราชในรัชสมัยพระเจ้าทัปปุละที่ 4 ก่อนจะสืบราชสมบัติต่อ

  • King Udaya III of Sri Lanka, son of Mahinda (a younger brother of Sena II) and Queen Kittī, who served as yuvarāja under Dappula IV before succeeding him.

Udaya9
Person

  • พระเจ้าอุทัยที่ 4 แห่งศรีลังกา พระสหายและยุพราชของพระเจ้าเสนาที่ 3 ผู้ทรงสืบราชสมบัติต่อ ทรงครองราชย์แปดปี ในช่วงนั้นเกาะแห่งนี้สามารถขับไล่การรุกรานของโจฬะได้สำเร็จ

  • King Udaya IV of Sri Lanka, a friend and yuvarāja of Sena III whom he succeeded, reigning eight years during which the island repelled a Coḷa invasion.

Udaya10
Person

  • พระอนุชาและยุพราชของพระเจ้าเสนาที่ 5 ผู้ทรงเข้าข้างพระราชมารดาในข้อพิพาทกับพระราชา

  • A younger brother and yuvarāja of King Sena V, who took his mother’s side in her dispute with the king.

Udaya11
Person

  • แม่ทัพผู้ได้รับการแต่งตั้งจากพระเจ้าเสนาที่ 5 ในช่วงที่แม่ทัพใหญ่ตัวจริงไม่อยู่ ภายหลังถูกแม่ทัพผู้นั้นตีพ่ายและถูกเนรเทศออกจากประเทศ

  • A general appointed by King Sena V during the absence of the actual commander-in-chief, who was later defeated by that commander and banished from the country.

Udaya12
Other

  • รายการอ้างอิงที่ชี้ไปยัง อุทายีภัททะ

  • A cross-reference entry pointing to Udāyī-bhadda.

Found an error in the dictionary?