Pāli Dictionary

samaya1

saṃprefixirootasuffix

Part of speech

noun · masculine

Root

i1သွား; လာ

Synonyms

saṅkhāra, ṭhāna, kāla, bhāva, sannipāta, patha, samāgama

Antonyms

asamaya

general

  • အခါ; ကာလ; ရာသီ; အချိန်

  • time; occasion; season; point in time

  • AN 3.101

    hoti so, bhikkhave, samayo yaṃ suvaṇṇakāro vā suvaṇṇakār'antevāsī vā taṃ jātarūpaṃ dhamati sandhamati niddhamati.

  • SN 46.53

    evaṃvādino, bhikkhave, aññatitthiyā paribbājakā evam'assu vacanīyā, yasmiṃ, āvuso, samaye līnaṃ cittaṃ hoti, katamesaṃ tasmiṃ samaye bojjh'aṅgānaṃ akālo bhāvanāya, katamesaṃ tasmiṃ samaye bojjh'aṅgānaṃ kālo bhāvanāya?

  • သင့်တော်သောအခါ; အခွင့်အရေး

  • proper time; opportunity; suitable occasion

  • စုဝေးခြင်း; အစည်းအဝေး; လူစု; အပေါင်း

  • gathering; assembly; congregation; crowd

  • SN 1.37

    mahāsamayo pavanasmiṃ, devakāyā samāgatā, āgat'amha imaṃ dhammasamayaṃ, dakkhitāye aparājitasaṅghan'ti.

  • အခြေအနေ; အနေအထား; အကြောင်း

  • condition; state; circumstance; coincidence

  • Snp 4.11

    ettāvat'aggam'pi vadanti h'eke, yakkhassa suddhiṃ idha paṇḍitāse, tesaṃ pan'eke samayaṃ vadanti, anupādisese kusalā vadānā.

doctrine

  • အယူဝါဒ; သာသနာ; အမြင်

  • doctrine; religion; view; belief

  • အဆုံးသတ်; ချုပ်ငြိမ်းခြင်း; စွန့်လွှတ်ခြင်း

  • end; conclusion; annihilation; abandonment

samaya2

saṃprefixirootasuffix

Part of speech

noun · masculine

Root

i1သွား; လာ

Synonyms

uggaha

general

  • ပညာရပ်; လေ့လာမှု; အနုပညာ; သိပ္ပံ

  • learning; study; art; science

samayanta

samrootayasuffixntasuffix

via inflected form samaya · vocative singular

Part of speech

adjective

Root

sam3စိတ်အေးအေးထားပါ

mind

  • ငြိမ်သက်စေသော; တည်ငြိမ်စေသော; ငြိမ်းချမ်းစေသော

  • calming; stilling; settling; giving peace

  • AN 4.23

    danto damayataṃ seṭṭho, santo samayataṃ isi, mutto mocayataṃ aggo, tiṇṇo tārayataṃ varo.

samayati

samrootayasuffixtisuffix

via inflected form samaya · 2nd person·imperative singular

Part of speech

verb

Root

sam3စိတ်အေးအေးထားပါ

Synonyms

pasādeti, paṭippassambhati

mind

  • ငြိမ်သက်စေသည်; အေးချမ်းစေသည်; တည်ငြိမ်စေသည်

  • calms down; settles; stills; makes subside; gives peace

sāma1

approximate

via inflected form sāmāya · dative singular

Part of speech

noun · masculine

Root

sam3စိတ်အေးအေးထားပါ

general

  • ငြိမ်းချမ်းရေး; တည်ငြိမ်မှု

  • peace; tranquillity; appeasement

sama1

approximate

samrootasuffix

via inflected form samāya · dative singular

Part of speech

noun · masculine

Root

sam3စိတ်အေးအေးထားပါ

Synonyms

sāmañña, samatha

Antonyms

visama, asama

meditation

  • ငြိမ်းချမ်းမှု; တည်ငြိမ်မှု; အေးချမ်းမှု; စိတ်၏ ငြိမ်သက်မှု

  • calmness; tranquillity; serenity; mental quiet

sāma2

approximate

via inflected form sāmāya · instrumental singular / dative singular / ablative singular / genitive singular / locative singular

Part of speech

adjective

general

  • ညိုသော အဆင်း ရှိသည်; ရွှေသော အဆင်းရှိသည်

  • brown; dark brown; black; dark

  • MN 36

    kāḷo samaṇo gotamo'ti. ekacce manussā evam'āhaṃsu, na kāḷo samaṇo gotamo, sāmo samaṇo gotamo'ti. ekacce manussā evam'āhaṃsu, na kāḷo samaṇo gotamo, na'pi sāmo, maṅguracchavi samaṇo gotamo'ti.

  • MN 63

    so evaṃ vadeyya, na tāv'āhaṃ imaṃ sallaṃ āharissāmi yāva na taṃ purisaṃ jānāmi yen'amhi viddho, kāḷo vā sāmo vā maṅguracchavī vā'ti

  • သီချင်း; မြင့်မြတ်သော သီချင်း; ဝတ်ပြုခြင်း; သာမဝေဒ

  • song; sacred song; devotion; worship; the Sāmaveda

  • သာမ (ဘုရင်၊ ဘုရားလောင်း၊ ခွေး နှင့် ဒေဝဒတ်၏ ဘဝဟောင်းအမည်)

  • Sāma (name of a king, a Bodhisatta, a hound, and Devadatta in a past life)

sāmā

approximate

sāmastemāsuffix

via inflected form sāmāya · instrumental singular / dative singular / ablative singular / genitive singular / locative singular

Part of speech

noun · feminine

Root

sam3စိတ်အေးအေးထားပါ

cosmology

  • ဗုဒ္ဓစာပေတွင် တွေ့ရသော အမျိုးသမီးအမည် (ဥပမာ - ရဟန္တာထေရီ၊ အဂ္ဂသာဝိကာ၊ ပြည့်တန်ဆာမ)

  • name of several women in Buddhist literature, including an arahant nun (Sāmā Therī), chief female disciples of past Buddhas, and a courtesan

  • Thig 2.10

    itthaṃ sudaṃ sāmā therī gāthaṃ abhāsitthā'ti.

  • Thig 3.1

    itthaṃ sudaṃ aparā sāmā therī gāthaṃ abhāsitthā'ti.

sama2

approximate

via inflected form samāya · instrumental singular / dative singular / ablative singular / genitive singular / locative singular

Part of speech

adjective

Synonyms

samāna, kappa, sadisa, sarikkha

Antonyms

visama, asama, visesī

general

  • တူညီသော; တူမျှသော; တသားတည်းဖြစ်သော

  • equal; like; the same; identical (to)

  • Snp 2.1

    yaṃ kiñci vittaṃ idha vā huraṃ vā, saggesu vā yaṃ ratanaṃ paṇītaṃ, na no samaṃ atthi tathāgatena, idam'pi buddhe ratanaṃ paṇītaṃ, etena saccena suvatthi hotu.

  • Snp 4.10

    upekkhako sadā sato, na loke maññate samaṃ, na visesī na nīceyyo, tassa no santi ussadā.

  • ညီညာသော; ပြေပြစ်သော; မျှတသော; ညီမျှသော

  • even; level; balanced; flat

  • (နာမ်/ကြိယာဝိသေသန) တူညီမှု; ဆင်တူမှု; ညီညာသောမြေ; စုစုပေါင်း; ညီမျှစွာ; မျှတစွာ

  • (as noun or adverb) equality; similarity; even ground; altogether; equally; justly

ethics

  • မျှတသော; ဘက်မလိုက်သော; ဖြောင့်မတ်သော; တရားသော

  • impartial; upright; just; moral; righteous

samā

approximate

via inflected form samāya · instrumental singular / dative singular / ablative singular / genitive singular / locative singular

Part of speech

noun · feminine

Synonyms

vassa, saṃvacchara, hāyana, vacchara

general

  • နှစ်

  • year

  • Dhp 106

    māse māse sahassena, yo yajetha sataṃ samaṃ, ekañ'ca bhāvit'attānaṃ, muhuttam'api pūjaye, sā'y'eva pūjanā seyyo, yañ'ce vassasataṃ hutaṃ.

  • SN 1.38

    pañcavedā sataṃ samaṃ, tapassī brāhmaṇā caraṃ, cittañ'ca nesaṃ na sammā vimuttaṃ, hīn'attharūpā na pāraṅ'gamā te.

approximate

Compound structure

analyses: 1

samāyā
  1. sa

    မိမိ၏; ကိုယ်ပိုင်; မိမိနှင့်ဆိုင်သော (သက္ကတ sva သို့မဟုတ် ပါဠိ saka နှင့် ညီမျှသော ပြန်ညွှန်း သဗ္ဗနာမ် သို့မဟုတ် နာမဝိသေသန)

  2. māyā

    လှည့်ပတ်မှု; အယောင်ဆောင်မှု; မာယာ

Found an error in the dictionary?